Cảm giác Bồn Chồn phá hỏng chiến lược: 4 Cách giải quyếtLƯU Ý: Đây là bài viết về tâm lý và cảm xúc trong trading. Đây không phải ý tưởng giao dịch hay chiến lược để kiếm tiền. Mình viết bài này với mong muốn giúp bạn bảo toàn vốn và ý chí để bạn có thể thực thi hệ thống của chính mình từ một trạng thái bình tĩnh và tự tin nhất có thể.
Có một chuỗi lỗi mà mình thấy lặp đi lặp lại ở gần như mọi traders mình từng gặp và không quan trọng họ có kinh nghiệm bao nhiêu năm hay hệ thống của họ tốt đến mức nào. Chuỗi lỗi đó diễn ra nhanh đến mức bạn gần như không kịp nhận ra nó đang xảy ra:
Giá breakout và bạn nhảy vào. Giá giật ngược một nhịp và ruột bạn bắt đầu quặn lại. Bạn sợ, bạn cắt lệnh. Rồi giá quay đúng hướng mà bạn đã dự phóng từ trước khi vào.
Phân tích của bạn đúng. Nhưng thực thi của bạn sai.
Và điều tệ nhất là đây không phải xui xẻo mà là 3 lỗi tâm lý đang chạy cùng nhau trong vòng chưa đến một phút.
Mình chia sẻ những gì dưới đây không phải để chỉ dạy mà vì mình cũng đã từng ngồi ở đúng chỗ đó rồi. Hãy lấy những gì có ích và bỏ qua những gì không phù hợp với bạn nhé.
Lỗi đầu tiên là bạn không vào lệnh vì setup mà vì sợ bỏ lỡ
Đây là lý do phổ biến nhất khiến trader bỏ hệ thống của chính mình không phải vì hệ thống tệ mà vì não bộ thấy giá đang chạy và kết luận rằng nếu không vào ngay lúc này thì cơ hội sẽ mất.
Hậu quả là bạn nhảy vào giữa cơn sóng ở một điểm entry không nằm trong plan và stoploss chưa được đặt trước và size chưa được tính. Về cơ bản bạn đang ngồi trong một lệnh mà không biết mình sẽ thoát ở đâu nếu thị trường đi ngược lại.
Đây còn được gọi là hiện tượng sợ bỏ lỡ (FOMO-Fear of Missing Out) và vào lệnh khi giá đã chạy.
Mark Douglas, một trader thần tượng của mình, từng nói về hiện tượng này trong quyển sách của ông "Trading in the Zone" rằng:
“The fear of missing out is the biggest reason traders abandon their edge.”
Nghĩa là: Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội khiến trader bỏ luôn hệ thống của mình.
Lỗi thứ hai là bạn cắt lệnh bằng tay trước khi stoploss có cơ hội làm việc.
Giá giật ngược nhưng chưa chạm stoploss và bạn đã đóng lệnh. Đây là bias nổi tiếng trong Prospect Theory của Daniel Kahneman & Amos Tversky Kahneman và Tversky. Trong đó hiện tượng này được gọi là Loss Aversion và họ đã chứng minh rằng nỗi đau của việc mất tiền được não bộ cảm nhận mạnh hơn khoảng gấp đôi so với niềm vui của việc kiếm được chừng đó.
Vì vậy khi lệnh đang lỗ thì não muốn thoát ngay dù stoploss vẫn còn cách đó vài điểm. Bạn đặt stoploss để bảo vệ chính mình nhưng lại tự tay cắt trước khi nó kịp làm việc.
Lỗi thứ ba là não bộ gần như tắt hoàn toàn khi giá giật nhanh
Khi spike đột ngột xảy ra thì não không còn ở chế độ phân tích nữa mà chuyển sang chế độ sinh tồn fight-or-flight. Setup bạn đọc kỹ mười phút trước bỗng dưng biến mất hoàn toàn khỏi đầu và bạn chỉ còn phản xạ theo cảm giác của giây đó.
Đây là thời điểm áp lực thị trường vượt ngưỡng xử lý của não bộ khiến quyết định không còn đến từ hệ thống mà đến từ cảm xúc thuần túy.
Ba lỗi này không xảy ra lần lượt mà chạy cùng nhau trong vòng ba mươi giây và kết quả là bạn đứng nhìn giá đi đúng hướng mà không còn trong lệnh nữa.
Điều thực sự nguy hiểm không phải là lệnh thua đó
Một lệnh thua riêng lẻ không làm tài khoản bạn cháy, nhưng mất kỷ luật hệ thống thì có thể, vì nó không bao giờ dừng lại ở một lệnh duy nhất.
Mình rất ấn tượng với quy tắc quan trọng nhất trong trading là "chơi phòng thủ tốt chứ không phải tấn công tốt".
Câu đó thực ra chỉ có một nghĩa duy nhất là bạn phải biết mình sẽ thoát ở đâu trước khi click vào lệnh chứ không phải sau khi đã vào rồi mới để cảm xúc quyết định
-> Cảm xúc phía sau tất cả những lỗi này đều có cùng một nguồn gốc.
FOMO hay Loss Aversion hay panic khi thị trường giật mạnh đều xuất phát từ lo lắng và từ nhu cầu được thoát khỏi cảm giác khó chịu và cần phải làm gì đó ngay lập tức.
Cơ thể bạn trở nên bất an và đầu óc bạn bắt đầu chạy hết câu hỏi này sang câu hỏi khác và rồi bạn bắt đầu tự thuyết phục mình bẻ cong những quy tắc mà bạn đã đặt ra. Đây là trạng thái sinh lý thực sự, và khi nó xảy ra nó sẽ điều khiển hành vi của bạn dù bạn có muốn hay không.
Điều quan trọng là bắt đầu nhìn nhận kỷ luật trading như một kỹ năng chủ động cần được luyện tập chứ không phải thứ gì đó bạn hoặc có sẵn hoặc không có. Khi bạn học cách nhận ra cảm xúc đang lên thay vì phản xạ ngay theo nó thì bạn có thêm một khoảng thời gian nhỏ để quyết định xem có nên hành động theo nó hay không. Khoảng thời gian nhỏ đó là tất cả những gì bạn cần.
VẬY GIẢI PHÁP LÀ GÌ?
Khi bạn cảm thấy cái cảm giác đó đang lên thì hãy thử những thứ sau.
1. Trước tiên hãy nhận ra nó đang ở đâu trong cơ thể bạn vì cảm xúc luôn biểu hiện vật lý trước khi bạn kịp nhận thức ra nó:
Ngực có tức không?
Vai có căng không?
Tay có bồn chồn không?
Tiếp theo hãy chú ý đến những gì bạn đang tự nói với bản thân lúc đó vì những câu đó thường là dấu hiệu rõ nhất cho thấy bạn sắp làm gì đó ngoài plan.
2. Sau đó, hãy đánh giá một thứ rất cụ thể là:
Lần cuối bạn uống nước là khi nào?
và
Bạn đã ăn gì chưa?
vì cơ thể thiếu năng lượng làm trầm trọng thêm mọi phản ứng cảm xúc.
3. Rồi làm gì đó vật lý để xả bớt áp lực ra ngoài: đứng dậy vươn vai hoặc đi lại vài bước hoặc tắt màn hình đi năm phút hoặc bật nhạc lên. Đặt alert thay vì tiếp tục nhìn chằm chằm vào chart vì chart không thay đổi chỉ vì bạn nhìn nó nhiều hơn.
Và cuối cùng
4. Hãy nhắc bản thân rằng chờ đợi cũng là một vị thế .
Bốn thứ cần thay đổi trong cách bạn thực thi lệnh
Thứ nhất, là đặt stoploss trước khi click vào lệnh chứ không phải sau. Quy trình cứng là xác định entry rồi xác định điểm invalidation rồi tính size rồi mới vào lệnh. Nếu bạn chưa biết stoploss nằm ở đâu thì bạn chưa được phép bấm nút vì đơn giản là bạn chưa xong bước chuẩn bị.
Thứ hai, là không vào lệnh ngay lập tức khi breakout xảy ra. Hãy chờ retest hoặc ít nhất một đến hai nến confirm vì entry muộn hơn với setup rõ ràng hơn luôn tốt hơn entry sớm với setup còn mờ nhất là khi breakout zone thường bị liquidity sweep trước khi move thật sự bắt đầu.
Thứ ba, là không cắt lệnh bằng tay khi lệnh chưa chạm stoploss. Stoploss đã được đặt thì hãy để nó làm việc vì cắt sớm hơn không phải quản lý rủi ro mà là để cảm xúc của giây đó ghi đè lên quyết định mà bạn đã tính toán kỹ trước khi vào lệnh.
Thứ tư, là trade size cực nhỏ trong hai tuần. Mục tiêu không phải là kiếm tiền mà là luyện hành vi giữ lệnh đúng plan trong điều kiện không có đủ áp lực tài chính để trigger cảm xúc. Khi size nhỏ đến mức thua cũng không đau thì bạn mới có không gian để luyện hành vi thay vì phản xạ.
Và sau đây, mình sẽ hướng dẫn bạn lộ trình để từng bước xử lý vấn đề này:
Lịch tập trong mười bốn ngày
Tuần 1 - 3 ngày đầu: hãy chỉ trade 1 Hợp Đồng duy nhất và không nhìn vào PnL trong khi đang giữ lệnh.
Tuần 1 - Từ ngày 4 đến ngày 7: hãy bắt buộc bản thân đặt stoploss trước khi vào lệnh và không đóng lệnh bằng tay dù giá đang giật mạnh.
Tuần 2 - Từ ngày 8 đến ngày 11: mỗi lệnh hãy ghi lại ba câu ngắn là entry có đúng setup không và stoploss có đặt trước không và thoát có đúng rule không. Không cần viết dài chỉ cần trả lời thật.
Tuần 3 - Từ ngày 11 đến ngày 14: hãy chỉ trade những setup mà bạn nhận ra ngay lập tức mà không cần phải thuyết phục bản thân vì nếu bạn phải hỏi thì câu trả lời thường là không phải.
Note cho bản thân: Có hai câu mình hay nghĩ lại mỗi khi thấy mình sắp làm sai
Ed Seykota là một trong số ít trader có track record tốt qua nhiều thập kỷ và ông nói rằng
everybody gets what they want from the market
Nghe lạ nhưng ý là bạn không kiếm được thứ bạn muốn kiếm, mà bạn kiếm được thứ tâm lý của bạn cho phép.
Richard Dennis là người đứng sau thí nghiệm Turtle Traders, nơi ông chứng minh rằng trading có thể được dạy cho người bình thường. Nhưng điều ông phát hiện ra là có trader trong nhóm vẫn thất bại dù được trao một hệ thống hoàn chỉnh vì họ cắt sớm và đuổi giá và không giữ lệnh đúng rule. Kết luận của ông là
hệ thống trading không khó mà tuân thủ hệ thống đó mới là thứ thực sự khó.
Với ví dụ thực tế, hãy cùng nhìn lại lệnh LONG đuổi trong ví dụ ban đầu như trên chart:
Setup thực ra không tệ chút nào. Liquidity sweep sau breakout là pattern cực phổ biến ở thị trường phái sinh futures, nhất là gần session close vào cuối phiên sáng/phiên chiều vì đó là lúc thị trường hay đi quét stoploss trước khi di chuyển thật bắt đầu.
Giá spike lên rút râu và ai cũng thấy rõ ràng sau khi nó xảy ra rồi.
Vấn đề là lúc nó đang xảy ra thì cảm giác như bạn đã sai hoàn toàn và toàn bộ phân tích của bạn vừa sụp đổ.
Lỗi không nằm ở chỗ bạn đọc chart mà nằm ở chỗ bạn thực thi lệnh và đây là chỗ phần lớn trader thua tiền thật sự chứ không phải ở khả năng phân tích.
Trader quen việc ngồi yên qua spike không phải vì họ không sợ mà vì họ đã luyện phản xạ đó đủ nhiều lần đến mức nó trở thành gần như tự động.
Đó là thứ mà lịch trình mười bốn ngày bên trên là khung thay đổi mà mình hi vọng bạn sẽ thực sự áp dụng và có ích sau mỗi ngày.
Mình hy vọng bài này có ích cho bạn ❤️ Rất muốn nghe những gì bạn đang làm để giữ kỷ luật trong những lúc thị trường khiến bạn muốn làm ngược lại mọi thứ mình đã lên kế hoạch: Hãy để lại comment bên dưới nhé ^^
Đào tạo
